maar de vragen blijven

Na maanden van correspondentie, een Woo-verzoek, juridische procedures en uiteindelijk grotendeels zwartgelakte documenten heb ik besloten mijn bezwaar tegen het COA in te trekken. Niet omdat mijn vragen zijn beantwoord, maar omdat ik van mening ben dat het nu aan de huidige lokale politiek is om deze kwestie verder op te pakken.

Hoe het begon

De toekomst van Paleis Soestdijk en het omliggende landgoed heeft de Baarnse politiek jarenlang beziggehouden. Centraal stond daarbij steeds de vraag hoe de restauratie, het onderhoud en de toekomstige exploitatie van dit bijzondere erfgoed gefinancierd zouden worden.

Bij de oorspronkelijke ontwikkelingsplannen werd gesproken over economische kostendragers, waaronder woningbouw op het Alexanderkwartier. Die ontwikkelingen moesten opbrengsten genereren waarmee de restauratie van het paleis mede kon worden bekostigd.

Destijds heb ik als gemeenteraadslid ingestemd met de plannen voor Paleis Soestdijk, inclusief de woningbouw op het Alexanderkwartier. Ik ben nooit principieel tegen woningbouw op die locatie geweest.

Wel vond ik het essentieel dat duidelijk was hoeveel de ontwikkelingen zouden opleveren en welk deel daarvan daadwerkelijk ten goede zou komen aan de restauratie en instandhouding van het landgoed.

Die financiële controle was niet vrijblijvend.

In de anterieure overeenkomst tussen de gemeente Baarn en MeyerBergman Erfgoed werd expliciet vastgelegd dat de netto-opbrengsten van de woningbouwontwikkeling op het Alexanderkwartier zouden worden aangewend voor de restauratie van Paleis Soestdijk. Ook werd afgesproken dat het college tijdens de casco-restauratie op verzoek inzage kon krijgen in die opbrengsten.

Transparantie over de financiële kant van de gebiedsontwikkeling was dus niet alleen een politieke wens, maar onderdeel van de gemaakte afspraken.

En toen kwam het AZC

Nadat de Raad van State het bestemmingsplan voor de ontwikkeling van Paleis Soestdijk had vernietigd, ontstond een nieuwe situatie.

Op het voormalige marechausseecomplex werd een opvanglocatie voor asielzoekers ingericht. Aanvankelijk werd gesproken over tijdelijke opvang.

Maar gaandeweg veranderde het beeld.

Uit documenten die ik uiteindelijk via de Wet open overheid (Woo) heb ontvangen, blijkt dat achter de schermen veel verdergaande mogelijkheden zijn onderzocht en besproken.

Daarbij ging het onder meer om:

• Verlenging van de opvang voor een periode van tien jaar.
• Scenario’s voor een ontwikkeling met een looptijd van zelfs dertig jaar.
• Uitbreiding van de opvangcapaciteit richting 175 tot mogelijk 250 plaatsen.
• Mogelijke aankoop van de locatie door het COA.
• Onderzoek naar sloop en vervangende nieuwbouw.
• Het optoppen van bestaande gebouwen om extra capaciteit te realiseren.
• Bestemmingswijzigingen en mogelijke combinaties van opvang en reguliere woonvormen.

Niet al deze scenario’s zijn besluiten geworden. Maar het feit dat ze werden onderzocht en besproken, laat zien dat de ambities en mogelijkheden aanzienlijk verder reikten dan de oorspronkelijke tijdelijke opvang.

Het dossier kreeg daarmee steeds meer trekken van wat ik eerder een omgekeerde salamitactiek heb genoemd.

Niet één integraal toekomstplan dat in zijn geheel ter beoordeling wordt voorgelegd, maar steeds een volgende stap: tijdelijke opvang, verlenging, uitbreiding, langdurige overeenkomsten en uiteindelijk zelfs mogelijke nieuwbouw en permanente herontwikkeling.

Daardoor werd de volledige omvang van de mogelijke ontwikkeling pas geleidelijk zichtbaar.

De financiële vraag bleef onbeantwoord

En precies daar ligt voor mij de kern van het probleem.

Bij de oorspronkelijke plannen voor Soestdijk werd uitgebreid gesproken over de financiële opbrengsten van gebiedsontwikkeling. Er werden afspraken gemaakt over de bestemming van die opbrengsten en de mogelijkheid om daarop controle uit te oefenen.

Waarom zou dat bij de opvanglocatie anders moeten zijn?

Het COA betaalt voor het gebruik van de locatie. Daarmee ontstaan inkomsten voor de eigenaar van het terrein.

Mijn vragen waren en zijn eenvoudig:

Hoeveel huur wordt er betaald? Wie ontvangt deze bedragen? En in hoeverre dragen deze inkomsten bij aan de restauratie, het onderhoud en de exploitatie van Paleis Soestdijk?

Ik beweer niet dat deze inkomsten verkeerd worden besteed. Ik wil juist kunnen controleren óf en hoe ze worden besteed.

Tijdens de politieke behandeling van dit dossier gaf de verantwoordelijke wethouder aan de exacte huuropbrengsten niet te kennen en daar ook geen kennis van te willen nemen.

Dat vond ik destijds opmerkelijk en dat vind ik nog steeds.

Zeker omdat bij eerdere ontwikkelingen rond Soestdijk vanuit de gemeenteraad, ook door partijen die later bestuurlijke verantwoordelijkheid kregen, juist uitgebreid werd doorgevraagd over financiële onderbouwing, exploitatie en controle.

Kennelijk kunnen de opvattingen over de noodzaak van financiële transparantie veranderen zodra de bestuurlijke verantwoordelijkheden veranderen.

Een Woo-verzoek dat vooral nieuwe vragen opriep

Om alsnog duidelijkheid te krijgen, heb ik op 20 januari 2026 een Woo-verzoek ingediend bij het COA.

Na een langdurig traject, waarbij ook juridische stappen en dwangsommen aan de orde kwamen, ontving ik op 8 mei 2026 uiteindelijk documenten.

De inhoud daarvan was op onderdelen bijzonder interessant.

Zo werden de hiervoor genoemde scenario’s voor langdurige opvang, uitbreiding, nieuwbouw en mogelijke aankoop zichtbaar.

Maar juist waar het mij in belangrijke mate om ging, de financiële afspraken, bleek veel informatie onleesbaar gemaakt.

Huurbedragen, financiële voorwaarden en andere relevante passages waren grotendeels zwartgelakt.

Daarmee ontstond een merkwaardige situatie: ik kreeg wel documenten waaruit bleek hoe omvangrijk de toekomstscenario’s waren, maar niet de financiële informatie die nodig was om de oorspronkelijke vragen te beantwoorden.

Op 19 juni 2026 heb ik daarom formeel bezwaar gemaakt tegen het Woo-besluit.

Het COA registreerde mijn bezwaar onder nummer 5039631. Vervolgens werd een hoorzitting aangeboden en werd de beslistermijn verlengd.

Ook dat betekende opnieuw tijd investeren in correspondentie, juridische argumentatie en verdere procedures, zonder dat de gevraagde financiële duidelijkheid dichterbij kwam.

Waar blijft de huidige gemeenteraad?

Wat mij misschien nog wel het meest teleurstelt, is het uitblijven van zichtbare betrokkenheid vanuit de huidige lokale politiek bij juist deze financiële vragen.

Ik heb mij twaalf jaar ingezet voor de lokale politiek in Baarn, waarvan acht jaar als gemeenteraadslid.

In die periode heb ik geleerd dat het stellen van kritische vragen niet altijd populair is, maar wel noodzakelijk. Zeker wanneer het gaat om grote ruimtelijke ontwikkelingen, publieke belangen en de controleerbaarheid van bestuurlijke afspraken.

Als ik vandaag nog gemeenteraadslid was geweest, had ik het hier absoluut niet bij laten zitten.

Dan had ik gebruikgemaakt van de mogelijkheden die een volksvertegenwoordiger heeft om het college ter verantwoording te roepen en aanvullende informatie te verlangen.

Maar die periode ligt achter mij.

Ik ben geen gemeenteraadslid meer. De verantwoordelijkheid voor de democratische controle ligt inmiddels bij anderen.

Natuurlijk kan ik als inwoner blijven doorprocederen. Maar naast mijn ondernemingen en dagelijkse werkzaamheden ontbreekt mij simpelweg de tijd om voortdurend achter informatie aan te blijven gaan.

Daar komt bij dat ik mij afvraag waarom deze kwestie uitsluitend afhankelijk zou moeten zijn van de vasthoudendheid van één voormalig raadslid.

De vragen zijn immers niet persoonlijk. Ze raken aan het publieke belang van Baarn en aan de toekomst van een bijzonder stuk Nederlands erfgoed.

Meten met twee maten

Laat één ding duidelijk zijn: mijn kritiek is niet ingegeven door principiële bezwaren tegen de opvang van asielzoekers of tegen woningbouw op het voormalige marechausseecomplex.

Ik heb destijds niet voor niets ingestemd met de oorspronkelijke ontwikkelingsplannen voor Soestdijk.

Mijn bezwaar richt zich op het hanteren van verschillende bestuurlijke maatstaven.

Bij woningbouw en andere commerciële ontwikkelingen werd kritisch gekeken naar opbrengsten, economische kostendragers en de bestemming van de inkomsten.

Bij de opvangconstructie, die inmiddels eveneens onderdeel kan uitmaken van een langdurige exploitatie en ontwikkeling van het terrein, blijft juist die financiële informatie grotendeels buiten beeld.

Dat verschil is voor mij moeilijk te verklaren.

Daarbij komt dat de eerdere plannen uiteindelijk door de Raad van State zijn vernietigd, terwijl voor de opvanglocatie vervolgens wel steeds verdergaande ontwikkelingsscenario’s werden verkend. Dat roept begrijpelijke vragen op over de ruimtelijke en bestuurlijke consistentie. Uiteraard moet ieder nieuw plan op zijn eigen juridische merites worden beoordeeld.

Voor mij stopt het hier

Ik heb inmiddels besloten mijn bezwaar bij het COA in te trekken en gevraagd het dossier te sluiten.

Dat besluit neem ik met tegenzin.

Niet omdat mijn scepsis ongegrond is gebleken. Integendeel, de openbaar geworden documenten hebben op meerdere punten bevestigd dat er achter de tijdelijke opvang veel verdergaande toekomstscenario’s schuilgingen.

Ook niet omdat de financiële vragen inmiddels zijn beantwoord.

Die antwoorden ontbreken nog altijd.

Maar ik vind dat de verantwoordelijkheid om deze kwestie verder te onderzoeken en de noodzakelijke transparantie af te dwingen inmiddels bij de huidige volksvertegenwoordigers ligt.

Ik stop niet omdat ik ongelijk heb gekregen. Ik stop omdat het niet langer aan mij is om dit dossier te blijven trekken.

Ik hoop oprecht dat iemand binnen de huidige gemeenteraad alsnog de moeite neemt om de financiële afspraken rond het voormalige marechausseecomplex kritisch tegen het licht te houden.

Want uiteindelijk gaat het niet om mijn gelijk.

Het gaat om de vraag of bij Paleis Soestdijk voor iedereen dezelfde regels gelden, of financiële afspraken controleerbaar zijn en of de gemeenteraad voldoende wordt geïnformeerd om zijn controlerende taak daadwerkelijk uit te oefenen.

Voor mij is het dossier gesloten. Maar de vragen blijven onbeantwoord.

Tino Schouten
Voormalig gemeenteraadslid Baarn
Lijst Schouten